Istorija dinastije Karađorđević proteže se na više od dva veka postojanja. Ono što Kraljevsku porodicu Srbije čini posebnom je to što je ona potekla iz naroda kome pripada i na čijem čelu je bila tokom svog postojanja.
19. vek
Početkom 19. veka, prilike u Srbiji su bile izuzetno teške. Zemlja je nekoliko vekova bila pod otomanskom okupacijom, uz stalne težnje srpskog naroda da povrati svoju slobodu. Grupa turskih odmetnika od sultana u Carigradu i njegove vladavine, zvanih „dahije“, preuzela je vlast na teritoriji Srbije 1801. godine, ubivši beogradskog vezira. Zulum prema narodu postao je nepodnošljiv, te 1804. godine na Velikoj skupštini srpskog naroda u Orašcu doneta je odluka da se podigne ustanak protiv terora. Đorđe Petrović, zvani Karađorđe (nadimak potiče od turske reči „kara“, što znači „crni”) izabran je za Vrhovnog Vožda Prvog srpskog ustanka.
Kao već iskusan vojnik, uspeo je da ujedini narod Srbije u borbi protiv zajedničkog neprijatelja. Dahije su poražene, ali se borbe nastavljaju, postavljajući potpuno oslobođenje cele Srbije od osmanske vlasti kao krajnji cilj ustanka. Iskra slobode koju je upalio Karađorđe, se pretvorila u vatru.
Prvi srpski ustanak je trajao od 1804. do 1813. godine, kada je turska vojska uspela da slomi otpor i ponovo okupira Srbiju. U ovom periodu obeleženom stalnim borbama, nastala je prva slobodna srpska država u modernom vremenu. Na tim temeljima leži Srbija kakvu danas poznajemo.
Karađorđeve zasluge i doprinos ne treba posmatrati samo kroz vojni aspekt. Već 1805. godine na skupštini narodnih prvaka u Borku osnovan je „Praviteljstvujušči sovjet serbski“. Sovjet je suštinski bio vrsta Vlade, centralne vlasti ustaničke Srbije, imao je izvršnu i zakonodavnu vlast. Sa njegovim osnivanjem se složio i Karađorđe, koji je i sam bio na čelu ovog tela u nekoliko navrata. Takođe, u to vreme je osnovana i Velika škola u Beogradu, što predstavlja početak visokog obrazovanja u Srbiji.
Karađorđe je nakon propasti Prvog srpskog ustanka bio primoran da napusti zemlju, čime je započela tužna sudbina članova porodice Karađorđević, da su svi oni, u nekom trenutku svog života, bili primorani da žive daleko od svoje otadžbine i naroda.
Posle Drugog srpskog ustanka osnovana je Kneževina Srbija, kao vazalna država pod osmanskom vlašću, sa osnivačem druge srpske dinastije, Milošem Obrenovićem, kao Knezom Srbije. Karađorđe se vratio u Srbiju 1817. godine, kada je po nalogu Kneza Miloša ubijen. Činjenica da su Karađorđe i Miloš bili kumovi, što je za Srbe svetinja, uvećava tragediju ovog događaja.
Skupština srpskog naroda odlučila je 1842. godine da sa čela zemlje ukloni dinastiju Obrenovića i na presto dovede Karađorđevog sina, Nj.S.V. Kneza Aleksandra Karađorđevića, koji se u Srbiju inače vratio 1839. godine i postao ađutant kneza Mhaila Obrenovića. Vladao je do 1858. godine kada se odlukom Svetoandrejske skupštine Obrenovići vraćaju na srpski presto. Period vladavine Kneza Aleksandra obeležila su nastojanja da se unapredi i modernizuje mlada srpska država. Knez Aleksandar je započeo veliki broj reformi i osnivao nove institucije, za vreme njegove vladavine donet je Građanski zakonik, uspostavljena je stajaća vojska, izgrađena je topolivnica, unapređene su postojeće škole i osnovane nove, donet je Zakon o školama i sistemu obrazovanja, osnovani su Narodni muzej i Narodna biblioteka. Bio je prvi vladar moderne Srbije koji je u potpunosti poštovao Ustav.
20. vek
Godine 1903, nakon što su oficiri srpske vojske izvršili atentat na poslednjeg kralja i kraljicu iz dinastije Obrenović, Narodna skupština je odlučila da na presto stupi Karađorđev unuk. Nj.V. Kralj Petar I Oslobodilac postao je tako prvi Kralj Srbije iz dinastije Karađorđević.
Kralj Petar I bio je prvi pravi demokratski vladar moderne Srbije. Jednakost svih, vladavina prava i pravičnosti bili su ideali i principi koji su ga vodili. U Kraljevini Srbiji je uspostavljen izuzetno visok nivo demokratije i liberalnog upravljanja zemljom, sa poštovanjem Ustava i zakona kao imperativom.
Modernizovao je srpsku vojsku i bio vrhovni komandant u dva Balkanska rata, 1912. i 1913. godine, u kojima je oslobođen srpski narod koji je u južnim krajevima vekovima bio u ropstvu Osmanskog carstva. Međutim, mir nije dugo potrajao. Nezadovoljstvo zbog austrijske aneksije Bosne i Hercegovine tinjao je u susednim zemljama, a želja naroda za nezavisnošću od Austrougarske dovela je do atentata na prestolonaslednika „Crno-žute monarhije“, Nadvojvodu Franca Ferdinanda 1914. godine u Sarajevu, čime je zapaljena varnica Prvog Svetskog rata.
Tokom Velikog rata Kralj Petar Prvi uvek je bio sa svojim trupama, čak i za vreme „Albanske golgote“, teškog povlačenja srpske vojske i naroda iz Srbije u Grčku. Iako već star i bolestan, stari kralj je odlazio u rovove na prvoj liniji fronta. Još za života, 1914. godine preneo je kraljevske dužnosti na svog sina, u to vreme Prestolonaslednika Aleksandra, koji je kasnije 1921. godine postao Nj.V. Kralj Aleksandar I Ujedinitelj.
Aleksandar je i danas najpoznatiji po svojim vojnim veštinama i ratnim uspesima. Kao Vrhovni komandant vojske Kraljevine Srbije tokom Prvog svetskog rata doneo je prve pobede savezničkim trupama. Kao i njegov otac, bio je zajedno sa svojom vojskom na prvoj liniji fronta i sa njom prošao „Albansku golgotu“.
Posle Prvog svetskog rata
Probojem Solunskog fronta vojska Kraljevine Srbije predvođena Regentom Aleksandrom donosi Saveznicima pobedu u ratu i dugo očekivani mir Evropi i svetu, koji je hvalio srpske vojnike i njihovog vrhovnog komandanta zbog njihovog junaštva.
1. decembra 1918. godine proglašena je Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca, čime je ostvaren ratni cilj Kraljevne Srbije, definisan Niškom deklaracijom donetom 1914. godine i potvrđen Krfskom deklaracijom 1917. godine. Tada je ispunjena dugotrajna vizija stvaranja jedne ujedinjene države Južnih Slovena, započeta još u 19. veku. Prvi Kralj Srba, Hrvata i Slovenaca do svoje smrti 1921. godine bio je Kralj Petar I, a nasledio ga je sin Aleksandar, koji od 1929. godine, kada država menja ime, nosi titulu Kralja Jugoslavije.
Kralj Aleksandar se 1922. Godine oženio rumunskom Princezom Marijom (od tog momenta Nj.V. Kraljicom Marijom), i u braku su dobili tri sina: Prestolonaslednika Petra i Kraljeviće Tomislava i Andreja.
Nova kraljevina suočavala se sa brojnim problemima. Zemlja je teško razorena tokom Prvog svetskog rata, a susedne države želele su delove njene teritorije, dok su trvenja između Hrvata i Srba rasla. Godine 1929. postalo je jasno da Kralj nema drugog izbora do da nametne neposrednu kraljevsku vladavinu. To je uradio preko sopstvene volje, obećavši da će u preimenovanoj kraljevini Jugoslaviji obnoviti demokratiju kada se postigne nacionalno jedinstvo i iskoreni korupcija državnog aparata.
Aleksandar Prvi bio je među prvim državnicima u Evropi koji je uvideo opasnost od dolaska ekstremnih ideologija – nacizma i fašizma. Pao je kao njihova žrtva, ubijen je u Marseju 9. oktobra 1934. godine, kada je sa njm ubijen i francuski ministar spoljnih poslova Luj Bartu.
„Aleksandar će zauvek živeti u sećanju svog naroda kao herojska figura impozantne veličine. Kao Vašington i Linkoln iz Jugoslavije – kao Vašington sposoban i neustrašiv general koji je svoju zemlju oslobodio ugnjetavanja; kao Linkoln, mudri vođa i rodoljub koji je završio mučenički” – reči su Nikole Tesle.
Sin Kralja Aleksandra I, Prestolonaslednik Petar, imao je samo 11 godina kada mu je otac ubijen, a on postao Nj.V. Kralj Petar II. Do punoletstva, formirano je tročlano Namesništvo, među kojima je bio i njegov stric, Nj.K.V. Knez Pavle Karađorđević, koje je vršilo kraljevsku vlast u ime maloletnog monarha.
Drugi svetski rat i ukidanje monarhije od strane komunista
Početak Drugog svetskog rata 1939. godine stavio je Kraljevinu Jugoslaviju pred tešku odluku: da li da pristupi Trojnom paktu (Nemačka – Italija – Japan) ili da se suprotstavi neuporedivo snažnijem neprijatelju. Do 1941. godine svi jugoslovenski susedi su pali pod kontrolu nacista. U težnji da se izbegne krvoproliće, Knez Pavle i jugoslovenska Vlada donose odluku da se pakt o nenapadanju sa Nemačkom i Italijom potpiše. Odluka je naišla na žestoke proteste u zemlji, što dovodi do vojnog puča 27. marta 1941. godine. Vlada i namesništvo su svrgnuti, a Kralj Petar Drugi proglašen je punoletnim i odmah preuzima kraljevska ovlašćenja od Namesništva.
Nedelju dana kasnije, Nemačka, Bugarska, Mađarska i Italija napale su Jugoslaviju, a vojska suočena sa mnogostruko jačim nerpijateljem nije moga da odbrani zemlju od pada pod okupaciju. Invazijom nacista i njihovih saveznika na Kraljevinu Jugoslaviju, kralj Petar II, kao i jugoslovenska vlada, bio je primoran da napusti svoju otadžbinu i preko Atine, Jerusalima i Kaira pridruži se drugim šefovima država iz okupirane Evrope u Londonu.
Kralj Petar II uložio je ogroman napor da pomogne narodu Jugoslavije u borbi protiv nacizma. Takođe pokušavao je da se vrati u zemlju i bude uz svoj narod. Tražio je podršku za svoje sunarodnike, sastajući sa mnogim važnim svetskim liderima tog vremena, uključujući predsednika Ruzvelta, ser Vinstona Čerčila, njegovog kuma, britanskog Kralja Džordža VI, Kraljicu Vilhelminu od Holandije, predsednika Čehoslovačke Edvarda Beneša, Kralja Hokona od Norveške i predsednika Poljske Vladislava Rackieviča. Bio je najmlađi šef države ikada koji se obratio Kongresu Sjedinjenih Država, 1942. godine.
Okupirana Jugoslavija je podeljena između Sila Osovine, kako bi se udovoljilo zahtevima Nemačke, Italije, Bugarske i Mađarske, kao i marionetske Nezavisne države Hrvatske. Uprkos slomu jugoslovenske vojske, u zemlji su se oformila dva suparnička pokreta otpora. Prvi je bio Jugoslovenska vojska u Otadžbini, legalna i legitimna vojna formacija na čelu sa generalom Dragoljubom (Dražom) Mihailovićem, Ministrom odbrane Vlade u izgnanstvu, čiji je cilj bio oslobođenje zemlje i očuvanje predratnog ustavnog poretka. Drugi je bio revolucionarni partizanski pokret, koji je vodio komunista Josip Broz Tito. Pored bobe sa okupatorskim snagama, u Jugoslaviji se razbuktao i krvavi građanski rat između dva pokreta.
Saveznici su najpre podržavali Mihailovića, o njemu i njegovim borcima su organizovane izložbe, a 20th Century Fox je čak snimio i film 1943. godine pod nazivom „Četnici, borbena gerila“. Međutim, pod snažnim uticajem sovjetskih špijuna koji su se infiltrirali u Britansku jedinicu za specijalne operacije (eng. SOE) i njihove propagande, pre svega Džejmsa Klugmana koji je dve i po godine radio u glavnom štabu SOE-a zaduženom za Jugoslaviju, preorijentisali na Broza. Takođe, veliki uticaj na izmenu savezničkog odnosa prema Jugoslovenskoj vojsci u Otadžbini imali su i pojedinci poput Rendolfa Čerčila, sina britanskog premijera Vinstona, i Ficroja Meklejna, koji su kao oficiri boravili u komunističkom štabu, ali i predstavnik Ujedinjenog Kraljevstva kod saveznika na Mediteranu, Harold Makmilan, koji je insistirao da i Velika Britanija i jugoslovenska Vlada i Kralj podrže Broza i komuniste svim snagama. Pritisci su išli toliko daleko, da je Kralju Petru Drugom, koji je i pored ovakvog razvoja situacije insistirao da se prebaci u Jugoslaviju kod Mihailovića, stiglo upozorenje Britanaca da će njegova politika podrške Mihailoviću izazvati građanski rat i navesti Crvenu armiju da fizički uništi sve trupe Jugoslovenske vojske u Otadžbini.
I pored ovakvog razvoja situacije, general Mihailović i njegovi vojnici nastavljaju neravnopravnu borbu, organizujući i jednu od najvećih operacija spasavanja savezničkih pilota oborenih iza neprijateljskih linija – Operaciju „Halijard“. Zbog ovih zasluga, general Mihailović je posthumno odlikovan od strane američkog predsednika Harija Trumana Legijom za zasluge prvog stepena 29. marta 1948. godine. Sa druge strane, 1944. godine, uz pomoć Crvene armije, partizani su ušli u Beograd i oformili komunističku vladu.
Naredne godine, 29. novembra 1945. monarhija je na nedemokratskim izborima nezakonito ukinuta, a Jugoslavija je postala totalitarna jednopartijska država pod vlašću komunističke partije. Nakon toga, komunistička diktatura donela je ukaz – 8. marta 1947. godine, Kralj Petar II i svi članovi Kraljevske porodice (uključujući Nj.K.V. Prestolonaslednika Aleksandra, sina Kralja Petra, koji nije imao ni pune dve godine) lišeni su državljanstva, a celokupna privatna imovina je konfiskovana. Međutim, Kralj Petar II nikada nije abdicirao. Čak i u izgnanstvu, nastavio je da podržava svoj narod, apelovao je na sve visoke zvaničnike da pomognu da se demokratija vrati u njegovu zemlju.
Povratak u otadžbinu
Sin Kralja Petra Drugog, Nj.K.V. Prestolonaslednik Aleksandar, iako primoran da odrasta daleko od zemlje svojih predaka, uvek je osećao veliku ljubav prema svom narodu i imao silnu želju da se konačno vrati u otadžbinu. To je prvi put postalo moguće 1991. godine, kada su Nj.K.V. Prestolonaslednik Aleksandar i Nj.K.V. Princeza Katarina sa njegovim sinovima, Nj.K.V. Prinčevima Petrom, Filipom i Aleksandrom prvi put došli u svoju zemlju na poziv demokratske opozicije. Zbog nedemokratskog režima nisu tada mogli da ostanu, ali je učinjen prvi korak.
Prestolonaslednik Aleksandar je bio aktivan učesnik u uspostavljanju demokratije u Srbiji i jedan je od najznačajnijih aktera u uklanjanju postkomunističkog režima, ujedinivši demokratsku opoziciju, što je rezultiralo i konačnom pobedom demokratskih snaga 5. oktobra 2000. godine.
9. marta 2001. godine donet je Zakon o ukidanju ukaza iz 1947. godine, a Kraljevskoj porodici je vraćeno državljanstvo, što je omogućilo njen povratak u Srbiju. Želja Prestolonaslednika Aleksandra da bude u otadžbini i sa svojim narodom ostvarila se na njegov 56. rođendan – 17. jula 2001. godine – kada su se on, njegova supruga Princeza Katarina i njegova tri sina, Princ Petar, Princ Naslednik Filip i Princ Aleksandar vratili u Kraljevski Dvor u Beogradu.
Posle više od pola veka, naslednik srpskog prestola i njegova porodica povratili su svoja građanska prava, pravo ulaska u svoju zemlju i pravo korišćenja porodičnog doma, Kraljevskog i Belog Dvora. Kraljevska porodica konačno se vratila kući posle skoro 60 godina izgnanstva.
Kao što moto Karađorđevića kaže – „Iz naroda – za narod“, glavna dužnost Kraljevske porodice Srbije je da uvek bude u službi naroda i da radi za napredak svoje otadžbine, tako da se Karađorđevići ovim geslom u svim svojim aktivnostima, od težnje za očuvanje tradicije i kulture srpskog naroda, preko podrške mladima, poboljšanja ugleda Srbije i njene promocije u međunarodnoj zajednici, do humanitarnog rada i svega drugog, vode i danas.